Categorieën
actueel architectuur zorgarchitectuur

Ouderenhuisvesting voor de toekomst

Op 7 december jl. organiseerde CAST (centrum voor architectuur en stedebouw Tilburg e.o.) een publieksavond over Ouderenzorg Architectuur. De aanleiding was het landelijke vraagstuk over de toekomst van zorg en wonen, gekoppeld aan de vraag hoe het ruimtelijk tot uitdrukking komt in Tilburg. Noor Mens gaf een lezing over de landelijke trends.
De ruimtelijke opgave ‘zorgen en wonen voor ouderen’ is actueel, zowel binnen als buiten architectuur en stedenbouw, zowel landelijk als lokaal. Tilburg ligt in een regio met een gefragmenteerd netwerkkarakter. De verspreiding van zorg over de stad is niet alleen ruimtelijk en economisch een belangrijk thema, het beïnvloedt ook het functioneren van de stad en de samenleving. Verschillende ouderenzorginstellingen in de regio (re)organiseren en werken aan hun gebouwen en woonzorgconcepten. Bij dit proces zijn veel verschillende partijen betrokken, het zorg voor een interessant maar complex ruimtelijk vraagstuk.

Resultaten onderzoek en workshop
Naast deze publieksavond organiseert CAST, samen met de TUe en Inbo, een workshop voor professionals en wordt een onderzoek naar ouderenzorghuisvesting in Tilburg uitgevoerd. Een samenvatting van de resultaten vormt de start van de lezingavond. De avond zal verder ingekleurd worden met interessante lokale voorbeelden.

Programma
Datum:  Vrijdag 7 december 2012
Locatie:  Servicecentrum Het Laar, Generaal Winkelmanstraat 175 Tilburg

19.15:    Inloop bezoekers
19.30:    Start van het programma, waar drie thema’s worden belicht

Thema 1: Lezing over de landelijke trends van ouderenzorgarchitectuur in Nederland.
Wat gebeurt er landelijk op het gebied van ouderenzorgarchitectuur?
Spreker:
* Noor Mens, Architectuurhistoricus en schrijfster van de onder andere de boeken ‘Architectuur voor de gezondheidszorg in Nederland’, ‘De architectuur van de ouderenhuisvesting.’ en ‘Healing Environment. Anders bouwen voor betere zorg’.

Thema 2: Lezing over de resultaten van het Tilburgse stadsonderzoek en de workshop ‘wonen en zorg voor ouderen in Tilburg’.
CAST organiseert in 2012 een stadsonderzoek naar ouderenzorghuisvesting in Tilburg, en een workshop voor professionals over het thema. Dit programma is een samenwerking met de Technische Universiteit Eindhoven en Inbo.
Sprekers:
* Masi Mohammadi,Onderzoeker en universitair docent TU/e, gepromoveerd op domotica-toepassingen voor ouderenwoningen.
* Mark van der Poll, Architect Inbo, richt zich op gezondheidszorg, transformatie, stedenbouwkundig ontwerp en masterplanning.

Thema 3: Lezing over nieuwe Tilburgse woonzorg-gebouwen: ‘ouderenzorg architectuur de komende jaren in Tilburg’.
Welke projecten zijn nu in ontwikkeling, speciaal ontworpen en gebouwd voor ouderen? Aandacht voor grootschalige woonzorgcomplexen, maar ook aandacht voor kleine aanpassingen in de wijk speciaal gericht op ouderenbewoners.
Sprekers:
* DAT architecten, DAT architecten werkt samen met Shift architecture aan het plan voor Josefzorg in Tilburg. Combineer een grootschalig woonzorg-programma met de kleinschalige, gedetailleerde omgeving. TBV Wonen en Stichting de Wever vragen voor Jozefzorg in Tilburg meer zorg op hetzelfde terrein. Jozefzorg grenst direct aan monument ‘De Kam’ van architect Jos Bedaux, een van de iconen van de Tilburgse naoorlogse woningbouw
* KAW Architecten, Maakt het plan en ontwerp voor de herstructurering Vogeltjesbuurt Tilburg. Dit bestaat uit 200 woningen, nieuwbouw en renovatie. In dit plan is speciale aandacht voor grondgebonden ouderenwoningen.

21.30:    Sluiting, einde programma met een borrel
22.00:    Afronding

Foto: Digna, Rotterdam. Woningen en appartementen voor senioren. Fotograaf: Thea van den Heuvel. Ontwerp: Inbo.

Categorieën
actueel architectuur gezondheidszorg zorgarchitectuur

Stad in stad

Recentelijk verschenen: Stad in stad. De architectuur en bouwgeschiedenis van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Het is geschreven door Noor Mens en vormgegeven door De Jongens Ronner.
Het UMCG heeft zich vanaf de oprichting ontwikkeld van een regionaal  academisch ziekenhuis in Noord-Nederland tot een universitair medisch topcentrum van internationale allure. De gebouwen weerspiegelen deze ontwikkeling. Weinig andere gebouwen zijn zo sterk aan verandering onderhevig als een ziekenhuis, en zeker een UMC, waar naast patiëntenzorg ook nog twee andere functies worden uitgeoefend die veel ruimte vragen: onderzoek en opleiding. Bij geen ander type gebouw is dat ook in zo’n sterke mate zichtbaar in de architectuur.
Dit boekje beschrijft de geschiedenis van de architectuur van het UMCG en zijn voorlopers aan de hand van de gebouwen en de daarin ondergebrachte functies.  Het begint bij de oorsprong van de ziekenhuiszorg in Groningen en beschrijft vervolgens de oprichting van het eerste academische ziekenhuis in de binnenstad, om daarna de bouw, verbouw en uitbreiding van het complex te analyseren. Dit complex bevindt zich sinds het begin van de twintigste eeuw aan de rand van de historische stad, op de voormalige vestingwerken. Na forse uitbreidingen heeft deze verzameling van paviljoens in de loop van de tijd plaatsgemaakt voor het huidige geïntegreerde complex. Daarmee is de bouwgeschiedenis van het UMCG nog niet ten einde. Nieuwe ontwikkelingen in de patiëntenzorg, nieuwe inzichten en mogelijkheden in het wetenschappelijk onderzoek en nieuwe vormen van onderwijs en opleiding zullen in de toekomst zeker weer tot veranderingen en aanpassingen in bouw en architectuur leiden.

Categorieën
actueel architectuur stedenbouw wederopbouw

Manifestatie Nederlandse binnensteden

Naar aanleiding van een onderzoek over de transformaties van Nederlandse binnensteden sinds 1940 is nu een manifestatie over dit onderwerp in voorbereiding. Het project omvat een publicatie en een reeks activiteiten in diverse steden (tentoonstelling, debatten, workshops etc.) over de stedenbouwkundige en fysieke ontwikkeling die de Nederlandse binnenstad sinds de Tweede Wereldoorlog heeft ondergaan. De stadskern is, ondanks de enorme naoorlogse groei van de stad, bepalend gebleven voor de identiteit van de stad.De Nederlandse binnenstad is met het oog op de toenemende aandacht van herbestemming een onderwerp dat ook de komende tijd hoog op de agenda zal blijven bestaan. Stedenbouw-historisch onderzoek biedt inzicht in de wijze waarop de fysieke opbouw van de binnenstad gevormd werd, de samenhang tussen verschillende ontwikkelingen die daarbij een rol speelden, de stakeholders die daarbij betrokken waren. Dit proces zet zich onverminderd voort, waarbij de relatie tussen kern en buitenstad steeds opnieuw wordt gedefinieerd.Nadat de historische binnensteden tijdens de Wederopbouw hooguit als een steeds groter obstakel voor radicale modernisering en cityvorming werden beschouwd, zijn ze vanaf de late jaren zestig geleidelijk herontdekt als de kern van de stad, als erfgoed dat een verrassend vitale rol bij het accommoderen van de hedendaagse stedelijke behoeften bleek te kunnen spelen. Inmiddels is het erfgoed van de historische binnensteden binnen de ruimtelijke inrichting van Nederland richtinggevender dan ooit.

Categorieën
architectuur gezondheidszorg zorgarchitectuur

architectuur en bouwgeschiedenis van het UMCG

In een binnenkort te verschijnen publicatie wordt uiteengezet hoe het huidige Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG)  is ontstaan. Het heeft zich ontwikkeld van een eenvoudig academisch ziekenhuis tot een universitair medisch topcentrum van internationale allure. Dit vindt zijn afspiegeling in de gebouwen. Bij weinig gebouwtypen is het bedrijf dat het huisvest zo sterk aan verandering onderhevig en bij geen ander gebouw vindt dat in zo’n sterke mate zijn weerslag in de architectuur. In de publicatie wordt het transformatieproces weergegeven en wordt stilgestaan bij gebouwen die in het verleden zijn neergezet en soms ook al weer verdwenen om plaats te maken voor nieuwe gebouwen. Eerst wordt de oprichting van het academisch ziekenhuis beschreven en een beeld gegeven van de ontstaansgeschiedenis van de ziekenhuiszorg in Groningen. Vervolgens komt er nieuwbouw tot stand op de plek van de voormalige vestingwerken. Na forse uitbreidingen heeft dit paviljoenziekenhuis in de loop van de tijd plaats gemaakt voor het huidige complex. Daarmee is de bouwgeschiedenis van het UMCG nog niet ten einde. Nieuwe wensen, inzichten en mogelijkheden zullen ook in de toekomst veranderingen met zich mee brengen.

Categorieën
architectuur gezondheidszorg zorgarchitectuur

OK van de toekomst als E-book

De publicatie Vensters open. Heden, verleden en toekomst van de operatiekamer, waarin een artikel over de geschiedenis van de operatiekamer is opgenomen van Noor Mens en Cor Wagenaar, is nu ook als E-book verkrijgbaar (engelstalig) Open Views: The Operating Room of the Future
. Operating rooms around the world will change enormously in the coming few years. Robotics, advanced surgery and a different view on health care are of great influence. Besides, a number of important questions play a role. Should we still see operating rooms as the heart of the hospital? Is it wise to make a separation between highly complex procedures and low-risk treatments? How do we make the OR complex more flexible, more patient-friendly and into a pleasant workplace for staff? And what about the added value of all this technology? This book seizes the moment to take a fresh look at the operating room of the future, unhindered by existing conventions and beliefs. It looks at the history of the operating room and describes issues such as air treatment, the culture in the OR, the role of technology and the relationship between human conduct and the OR design. Moreover, it presents seven exciting designs for the Operating Room of the Future. These show how designers have reached compelling analyses and solutions in close collaboration with OR professionals. With this, ‘Open views’ challenges to think beyond the beaten path, towards an optimal OR of the Future.

Categorieën
architectuur stedenbouw

Nederlandse binnensteden

Is het mogelijk binnensteden te moderniseren zonder ze te verwoesten? En als dat niet zo is, wat telt dan zwaarder? Die vragen bepalen de lotgevallen van de Nederlandse binnensteden sinds 1945. Het proces van cityvorming, dat al in de jaren twintig begint, wordt na 1945 op grote schaal voortgezet: het wonen maakt plaats voor winkels, kantoren en culturele voorzieningen. In de ogen van de stedenbouwkundigen kan de binnenstad alleen blijven functioneren als zij gemakkelijk bereikbaar is, en dat leidt vrijwel overal tot grote doorbraken dwars door het stedelijk weefsel. Aan het eind van de jaren zestig verandert het beeld. De binnenstad wordt als een collage van historische elementen gezien, die een ideaal decor vormen voor de naar verpozing zoekende moderne stedeling. Culturele en recreatieve functies vinden er onderdak, de auto wordt geweerd. Vanaf de jaren tachtig ziet men de stad vooral als economische motor die een kwakkelende economie uit het slop moet halen. Bovendien worden stadsbeeld (hoogbouw), openbare ruimte (pleinen, straten die middels urban design opgewaardeerd, en architectuur (musea, stadhuizen, theaters) als marketinginstrumenten ontdekt, die de eigen identiteit van steden onderstreept. Over dit thema vond een expertmeeting plaats op de TU Delft.

Categorieën
architectuur zorgarchitectuur

Top tien zorggebouwen

Architectonische kwaliteit is bij gebouwen voor gezondheidszorg geen vanzelfsprekendheid! De complexiteit van de functies en lage budgetten maken dat de prioriteiten elders liggen. De laatste jaren tekent zich een kentering af. Het loont om mooie, duurzame gebouwen te realiseren, waarbij niet alleen aan de functionaliteit van het medisch handelen is gedacht, maar ook aan de belevingswaarde van de patient. Noor Mens stelde een top tien van recente zorggebouwen samen.

  Top tien zorggebouwen

ACTA in Amsterdam door Benthem Crouwel Architecten. Foto: Jannes Linders

 

 

 

Categorieën
zorgarchitectuur

Opening Maggie’s Gartnavel in Glasgow naar ontwerp van OMA


De opgave was een intieme omgeving te scheppen voor mensen die een cruciale, existentiële ervaring te verwerken hebben: de confrontatie met kanker. Deze centra bieden mensen die aan kanker lijden de mogelijkheid zichzelf te informeren, troost te vinden bij lotgenoten, zorg en ondersteuning te krijgen bij de vele praktische problemen die ziekte met zich meebrengt. Het programma van een Maggie Centre is strikt en voorziet in een reeks huiskamers en grotere gemeenschapsruimtes. Er is een bibliotheek, er is ruimte voor ontspanning. Uitgangspunt is de overtuiging dat mensen die leven met kanker baat hebben bij psychosociale steun in een empathische omgeving. Maggie’s Centres worden gebouwd op het terrein van ziekenhuizen of in de onmiddellijk nabijheid ervan. Hun uitstraling contrasteert meestal sterk met de architectuur van de geïnstitutionaliseerde gezondheidszorg, in Groot-Brittannië – het enige land waar deze centra tot nu toe zijn gebouwd – meestal vertegenwoordigd door brute, grijze betonkolossen.

Koolhaas’ Maggie’s Centre in Glasgow is een waardevolle toevoeging aan de intussen bijzonder diverse centra die eraan vooraf gingen. Het is een gebouw van een laag. De kamers, die met elkaar in open verbinding staan, liggen in een ring rondom een binnentuin. Gelegen op een heuvel bieden de kamers uitzicht op het terrein van het Gartnavel hospital en op de stad. Hoewel het lijkt alsof de verschillende ruimtes op een willekeurige manier zijn gearrangeerd, blijkt er juist sprake van een nauwkeurig overwogen compositie die beantwoordt aan de eisen en functie van een Maggie’s Centre. Deze opzet minimaliseert de noodzaak van gangen en hallen zijn in het ontwerp vermeden.

De bouw van een Maggie’s Centre zou ook in Nederland niet misplaatst zijn. Ook hier voorziet het medisch bedrijf, hoe fundamenteel de rol daarvan bij het bestrijden van kanker ook is, maar in een beperkt aantal behoeften van degenen die eraan lijden, en ook hier horen het geven van voorlichting en, belangrijker nog, het bieden van de mogelijkheid zichzelf voor te lichten en te steunen op de ervaringen van lotgenoten, daar meestal niet bij.

  artikel Maggie’s Centre OMA

Categorieën
architectuur stedenbouw

Historische binnensteden in Nederland 1940-2010

Historische binnensteden veranderen en dat doen ze al zolang ze bestaan. Nieuwe vormen van bedrijvigheid, sociale verschuivingen, leeftijdsopbouw van de bevolking, de voorzieningen, architectonische en stedenbouwkundige inzichten om die te accommoderen en te representeren – alles is in beweging, soms snel, soms langzaam, soms treedt verval in, soms neemt het besef de overhand dat sommige stadsdelen maar beter kunnen verdwijnen.

Tot het begin van de negentiende eeuw hadden deze processen plaats binnen de grenzen van wat we nu als historische binnensteden zien, daarna speelde de positie van dit stadsdeel ten opzichte van de wijken eromheen een prominente rol. Met name in de periode na 1960 werd de noodzaak naar voren geschoven waarde en functie van binnensteden te relateren aan die van hun regionale context. Daarmee kwamen ze, gestimuleerd door de stormachtige opkomst van het particuliere autobezit, in een steeds inniger relatie staan. Wat was, en is de rol van de historische binnenstad in het netwerk aan relaties dat sindsdien steeds intensiever werd, en wat was en is het effect daarvan op de ervaring van cq. de omgang met die binnenstad als cultuurhistorisch reservoir?

Nadat de historische binnensteden tijdens de Wederopbouw hooguit als een steeds groter obstakel voor radicale modernisering en cityvorming werden beschouwd, zijn ze vanaf de late jaren zeventig geleidelijk herontdekt en heroverd. Dat gebeurde via het (theoretisch-maatschappelijke) vertoog (Jacobs 1961, Rossi 1966, Mitscherlich 1967, Nederlandse Forumbeweging, meer algemeen ook de output van maatschappij- en gedragswetenschappen, en het effect van de Monumentenwet 1961) en via het beleid en de opgaven die daar eventueel uit voort kwamen (vlg. Doelstellingennota Binnenstad Groningen 1972). Dat dubbele proces kenmerkt zich daarom door een complexe wisselwerking tussen (politieke en culturele) prioriteiten, motivaties, en een voortdurende accentverschuiving tussen diverse aspecten van het beleid (infrastructuur, openbaarheid, leefbaarheid, historiciteit) en de betekenissen en programma’s die op de historische binnensteden zijn geprojecteerd. Effecten van veranderende inzichten en bijstellingen van beleid zijn tot op de dag van vandaag niet alleen herkenbaar in de ‘architectuur van de stad’, maar fungeren ook nog steeds als erfenissen waarvan men veronderstelt dat die ‘gecorrigeerd’ of ‘gerepareerd’ moeten worden.

Nu zijn de binnensteden binnen de ruimtelijke inrichting van Nederland richtinggevender dan ooit. De regionale context speelt daarin nog steeds een belangrijke rol, en tegelijkertijd de vraag naar de mate waarin die binnensteden als begrensde, fysieke entiteiten in staat zijn de gewenste programma’s, beelden, ervaringen en mogelijke visualisering van een zekere historische gelaagdheid op te nemen. Momenteel is er dan ook een tendens de fysieke grenzen van de binnensteden kunstmatig op te rekken en de kwaliteiten ervan, in de meest brede zin, in aangrenzende gebieden zichtbaar en ervaarbaar te maken. Gebruik en misbruik van geschiedenis en identiteit vormen binnen die exercities interessante thema’s van onderzoek. Vast staat dat niet alleen het beleid, maar ook een fors deel van de hedendaagse ontwerpopgave direct of indirect door die sleutelpositie van de binnensteden worden bepaald. De cultuurhistorische dimensie ervan speelt in het geheel aan visies, beleidsintenties en ontwerpstrategieën een onmiskenbare rol.

Categorieën
zorgarchitectuur

de geschiedenis van de operatiekamer

Het medisch handelen kent vele facetten. Tot de meest fascinerende behoort wat wij tegenwoordig de chirurgie noemen. Het snijden in levende lichamen gaat terug tot de antieke culturen van China, India, Mesopotamië en Egypte. Hoewel we mogen aannemen dat het ook toen bedoeld was de genezing van de patiënten te bevorderen vertoonde het nauwelijks overeenkomsten met wat we tegenwoordig onder medisch handelen verstaan. De ‘moderne’ medische wetenschap – modern in de zin van rationeel, wetenschappelijk gefundeerd, bevrijd van religie en vooroordeel – is een vrucht van de late achttiende eeuw in Europa. Vanaf dat moment loopt de ontwikkeling van de chirurgie parallel met die van wetenschap en techniek. Ook de wortels van het moderne ziekenhuis reiken terug tot de late achttiende eeuw. Toen ontstonden ook de eerste operatiekamers: ruimtes die speciaal werden ingericht voor het verrichten van chirurgische ingrepen. Het artikel van Noor Mens en Cor Wagenaar in Venster open. Heden, verleden en toekomst van de OK, volgt de ontwikkeling van de operatiekamer vanaf dit begin tot de meest recente ontwikkelingen nu.

18 DiaconessenRotterdam-03
37CT8F3576

VENSTERS OPEN. HEDEN, VERLEDEN EN TOEKOMST VAN DE OPERATIEKAMER

Operatiekamers over de hele wereld zullen de komende jaren sterk gaan veranderen. Robotica, geavanceerde chirurgie en een andere kijk op de zorg zijn van grote invloed. Daarnaast speelt een aantal belangrijke vragen een rol. Moeten we operatie- kamers als hart van het ziekenhuis blijven zien? Is het verstandig een schifting te maken tussen hoogcomplexe ingrepen en behandelingen met een laag risico? Hoe maken we de OK flexibeler, patiëntvriendelijker en tot een aangename werk- omgeving voor het personeel? En hoe zit het met de meerwaarde van al die techniek?

Dit boek grijpt het moment aan om met een frisse blik, ongehinderd door de huidige conventies en opvattingen, naar de toekomst van de operatiekamer te kijken. Het gaat in op de geschiedenis van de operatiekamer en beschrijft thema’s als luchtbehandeling, de cultuur op de OK, de rol van techniek en de relatie tussen menselijk handelen en OK-ontwerp. Bovendien presenteert het zeven prikkelende ontwerpen voor de Operatiekamer van de Toekomst. Deze laten zien hoe ontwerpers in nauwe samenwerking met OK-professionals tot boeiende analyses en oplossingen kunnen komen. Hiermee daagt Vensters Open uit om voorbij de gebaande paden te denken, op weg naar een zo optimaal mogelijke OK van de Toekomst.

Redactie: Edwina Doting, Joram Nauta, Peter Michiel Schaap
Auteurs: Bram Esser, Raphaël Gallis, Peter Luscuere, Noor Mens, Peter Michiel Schaap, Jan Maarten Schraagen, Roberto Traversari, Cor Wagenaar
Geïnterviewden: Erik Heineman, Ivo Broeders
Grafisch ontwerp: De Jongens Ronner
Correctie: Petra Pauw
Druk: Het Grafisch Huis, Groningen
ISBN: 978-90-71903-34-2
Prijs: € 24,95
Verzendkosten: € 3,00

Bestellen kan door een e-mail te sturen aan GRAS UITGEVERS

Vensters open is een initiatief van Frans Jaspers (lid Raad van Bestuur UMCG en voorzitter Stichting Thomassen à Thuessink) i.s.m. TNO.